Tektonika

admin — Thu, 10 Apr 2008 17:42:34 +0000

Dzięki nowoczesnej technice śladów takich znajduje się coraz więcej, chociaż są one wielką rzadkością ze względu na dużą prędkość procesów erozji zachodzących na naszej planecie oraz żywą aktywność skorupy ziemskiej. Niezmiernie trudno jest łączyć czas powstawania kraterów na jednej planecie przez analogię z resztą planet, gdyż do dziś jeszcze nie ma pewności, czy planety powstały w tym samym czasie, a także trudno z całą pewnością odpowiedzieć na pytanie, skąd brał się materiał meteorytowy. Nie mógł on bowiem pochodzić —jak dawniej sądzono — z pasa planetoid, gdyż planety byłyby wówczas pokryte kraterami jedynie w płaszczyźnie ekliptyki, co jest oczywiście niezgodne z obserwacjami, pokrywają one bowiem planety równomiernie. Pozwala to domyślać się, że bombardowanie meteorytyczne i kształtowanie się zasadniczych elementów współczesnej rzeźby planet wiązać należy — bardziej, niż to się obecnie czyni — z genezą samych planet i Układu Słonecznego w ogóle.
Tektonika
Pod pojęciem tektoniki rozumiemy wszelkie przejawy ruchu w obrębie skorupy i górnej części płaszcza planet. Przyczyną tych ruchów jest bezustanne dążenie substancji z poszczególnych powłok planety do osiągnięcia stanu równowagi, ciągle naruszanej przez szereg czynników tak zewnętrznej, jak i wewnętrznej natury.
Do czynników wewnętrznych zalicza się rozgęszczanie i przechodzenie części substancji skalnej w stan płynny pod wpływem ciepła
pochodzącego z rozpadu promieniotwórczego w głębi planety. Czynnikiem zewnętrznym natomiast może być: zmiana prędkości obrotu planety, wpływ pola grawitacyjnego innego ciała kosmicznego, zmiana kierunku osi obrotu, zmiana rozkładu mas na powierzchni — choćby na skutek opadów atmosferycznych — tworzenie się nowych zbiorników wodnych w wyniku np. tajania lodowców. Wszelkiego rodzaju naciski czy obciążenia skorupy przenoszone są na głębiej położoną warstwę plastyczną o obniżonej wytrzymałości — astenosferę.
Astenosfera plastycznie poddaje się obciążeniu doprowadzając w poważnym stopniu do zrównoważenia naprężeń.
Ruchy skorupy planety mogą zachodzić w bardzo małej skali, są to wszelkiego rodzaju osuwiska, pełzania, obrywy lub też — na skalę globalną — głębokie rozłamy dochodzące aż do powierzchniowych warstw płaszcza planety. Ruchy tektoniczne mogą zachodzić bardzo powoli, jak to ma miejsce w przypadku ruchów wypiętrzających czy też fałdowań, bądź raptownie, jak w przypadku uskoków i pęknięć. Ruchy powolne, trwające nieraz wiele milionów lat, są całkowicie nieodczuwalne dla nas, a o ich istnieniu możemy się jedynie przekonać obserwując skutki tych ruchów, jakie występują z biegiem czasu. Inaczej się rzecz przedstawia w przypadku ruchów nagłych, raptownych. Objawiają się one na powierzchni planety w postaci trzęsień ziemi, możemy również mieć do czynienia z przesunięciami pionowymi i poziomymi, często też zdarza się, że przesunięciu pionowemu powierzchni planety towarzyszy znaczne przesunięcie poziome.

astronomia.mokotow.pl » Tektonika

Tektonika