astronomia.mokotow.pl

Tektonika

April 10, 2008 on 6:42 pm | In Tektonika | No Comments

Dzięki nowoczesnej technice śladów takich znajduje się coraz więcej, chociaż są one wielką rzadkością ze względu na dużą pręd­kość procesów erozji zachodzących na naszej planecie oraz żywą aktywność skorupy ziem­skiej. Niezmiernie trudno jest łączyć czas powstawania kraterów na jednej planecie przez analogię z resztą planet, gdyż do dziś jeszcze nie ma pewności, czy planety powsta­ły w tym samym czasie, a także trudno z całą pewnością odpowiedzieć na pytanie, skąd brał się materiał meteorytowy. Nie mógł on bowiem pochodzić —jak dawniej sądzono — z pasa planetoid, gdyż planety byłyby wów­czas pokryte kraterami jedynie w płaszczyźnie ekliptyki, co jest oczywiście niezgodne z obserwacjami, pokrywają one bowiem plane­ty równomiernie. Pozwala to domyślać się, że bombardowanie meteorytyczne i kształtowa­nie się zasadniczych elementów współczesnej rzeźby planet wiązać należy — bardziej, niż to się obecnie czyni — z genezą samych planet i Układu Słonecznego w ogóle.
Tektonika
Pod pojęciem tektoniki rozumiemy wszelkie przejawy ruchu w obrębie skorupy i górnej części płaszcza planet. Przyczyną tych ru­chów jest bezustanne dążenie substancji z poszczególnych powłok planety do osiągnię­cia stanu równowagi, ciągle naruszanej przez szereg czynników tak zewnętrznej, jak i we­wnętrznej natury.
Do czynników wewnętrznych zalicza się rozgęszczanie i przechodzenie części substan­cji skalnej w stan płynny pod wpływem ciepła
pochodzącego z rozpadu promieniotwórcze­go w głębi planety. Czynnikiem zewnętrznym natomiast może być: zmiana prędkości obrotu planety, wpływ pola grawitacyjnego innego ciała kosmicznego, zmiana kierunku osi obro­tu, zmiana rozkładu mas na powierzchni — choćby na skutek opadów atmosferycznych — tworzenie się nowych zbiorników wod­nych w wyniku np. tajania lodowców. Wszel­kiego rodzaju naciski czy obciążenia skorupy przenoszone są na głębiej położoną warstwę plastyczną o obniżonej wytrzymałości — astenosferę.
Astenosfera plastycznie poddaje się obcią­żeniu doprowadzając w poważnym stopniu do zrównoważenia naprężeń.
Ruchy skorupy planety mogą zachodzić w bardzo małej skali, są to wszelkiego rodzaju osuwiska, pełzania, obrywy lub też — na skalę globalną — głębokie rozłamy dochodzą­ce aż do powierzchniowych warstw płaszcza planety. Ruchy tektoniczne mogą zachodzić bardzo powoli, jak to ma miejsce w przypad­ku ruchów wypiętrzających czy też fałdowań, bądź raptownie, jak w przypadku uskoków i pęknięć. Ruchy powolne, trwające nieraz wiele milionów lat, są całkowicie nieodczu­walne dla nas, a o ich istnieniu możemy się jedynie przekonać obserwując skutki tych ruchów, jakie występują z biegiem czasu. Inaczej się rzecz przedstawia w przypadku ruchów nagłych, raptownych. Objawiają się one na powierzchni planety w postaci trzę­sień ziemi, możemy również mieć do czynie­nia z przesunięciami pionowymi i poziomymi, często też zdarza się, że przesunięciu piono­wemu powierzchni planety towarzyszy zna­czne przesunięcie poziome.